Elon Musk early life | Elon Musk Early Entrepreneurial Ventures | Elon Musk Zip2 journey | Elon Musk X.com and PayPal Journey | Elon Musk SpaceX Journey
एलॉन रीव्ह मस्क (Elon reeve musk) यांचा जन्म २८ जून १९७१ रोजी दक्षिण आफ्रिकेतील प्रिटोरिया येथे झाला. ते एक अभियंता, उद्योजक आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील उद्योगसम्राट म्हणून ओळखले जातात. जन्माने त्यांना दक्षिण आफ्रिकेचे नागरिकत्व मिळाले, आईच्या माध्यमातून कॅनडाचे नागरिकत्व प्राप्त झाले, आणि २००२ मध्ये त्यांनी अमेरिकेचे नागरिकत्व स्वीकारले.
एलॉन मस्क (Elon Musk) यांच्या उद्योजकीय प्रवासाची सुरुवात तरुण वयातच झाली. त्यांनी Zip2 या कंपनीची सह-स्थापना केली, जी १९९९ मध्ये कॉम्पॅक या कंपनीला विकली गेली. त्यानंतर त्यांनी X.com ही ऑनलाइन आर्थिक सेवा देणारी कंपनी सुरू केली. पुढे ही कंपनी PayPal मध्ये विलीन झाली आणि २००२ मध्ये eBay ने PayPal चे अधिग्रहण केले.
यानंतर एलॉन मस्क (Elon Musk) यांनी अनेक क्रांतिकारी कंपन्यांची स्थापना व नेतृत्व केले. ते Tesla चे सह-संस्थापक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) आहेत, जी इलेक्ट्रिक वाहन आणि स्वच्छ ऊर्जा क्षेत्रात अग्रणी आहे. तसेच त्यांनी SpaceX ची स्थापना केली, जी अंतराळ संशोधन आणि अवकाश प्रवास अधिक परवडणारा बनवण्याचे उद्दिष्ट ठेवते. xAI या कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर काम करणाऱ्या कंपनीचेही ते संस्थापक आणि CEO आहेत. हीच कंपनी X (पूर्वीचे Twitter) ची मालक आहे.
२०१६ मध्ये त्यांनी Neuralink ची स्थापना केली, ज्याचा उद्देश मेंदू आणि संगणक यांच्यातील थेट संपर्क साधणारे तंत्रज्ञान विकसित करणे आहे. त्याच वर्षी त्यांनी The Boring Company ही पायाभूत सुविधा आणि बोगदा प्रकल्पांसाठी काम करणारी कंपनीही सुरू केली.
जानेवारी २०२६ च्या सुरुवातीस, Tesla, SpaceX आणि xAI मधील त्यांच्या मोठ्या भागभांडवलामुळे एलॉन मस्क (Elon Musk) यांची एकूण संपत्ती सुमारे ७१८ अब्ज अमेरिकन डॉलर इतकी असल्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला. या प्रचंड संपत्तीमुळे ते जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती म्हणून ओळखले जातात.
चला तर मग जाणून घेऊ या एलॉन मस्क (Elon Musk) यांचा विषयी…!
एलॉन मस्क सुरुवातीचे जीवन | Elon Musk early life
बालपण आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी | Elon Musk Childhood and Family Background
एलॉन रीव्ह मस्क यांचा जन्म २८ जून १९७१ रोजी दक्षिण आफ्रिकेतील प्रिटोरिया या शहरात झाला. ते त्यांच्या कुटुंबातील ज्येष्ठ अपत्य होते. त्यांचे वडील एरॉल मस्क हे इलेक्ट्रो-मेकॅनिकल अभियंता आणि मालमत्ता विकासक होते, तर त्यांची आई मेये मस्क (पूर्वाश्रमी हॉल्डमन) या प्रसिद्ध मॉडेल आणि आहारतज्ज्ञ म्हणून ओळखल्या जात होत्या.
एलॉन मस्क यांच्या कुटुंबाचा इतिहास संघर्ष, जिद्द आणि धैर्याने भरलेला आहे. त्यांच्या वडिलांच्या आई, कोरा अमेलिया रॉबिन्सन, यांनी इंग्लंडमध्ये महामंदीच्या काळात अत्यंत कठीण परिस्थितीत आपले बालपण घालवले. दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात झालेल्या भीषण बॉम्बहल्ल्यांतून त्या वाचल्या आणि कुटुंबाला अन्न मिळावे म्हणून त्यांनी घरकाम करणारी म्हणून परिश्रमपूर्वक काम केले.
त्यांचे आजोबा वॉल्टर हेन्री जेम्स मस्क यांनी दुसऱ्या महायुद्धात जवळपास सहा वर्षे सक्रिय सहभाग घेतला. युद्धाच्या काळात त्यांनी आपले अनेक जवळचे मित्र गमावले आणि त्याचा त्यांच्यावर खोल मानसिक परिणाम झाला. युद्धाच्या अखेरीस त्यांची बदली ब्रिटिश गुप्तचर विभागात करण्यात आली. याच काळात त्यांची ओळख पुढे त्यांच्या जीवनसाथी ठरलेल्या आजीशी झाली. ते मूळचे इंग्लंडचे असले तरी त्यांचा जन्म दक्षिण आफ्रिकेत झाला होता.
आईच्या बाजूने पाहिले तर, एलॉन मस्क यांचे आजोबा जोशुआ नॉर्मन हॉल्डमन हे काइरोप्रॅक्टर, वैमानिक आणि साहसी प्रवृत्तीचे व्यक्तिमत्त्व होते. नव्या संधींच्या शोधात त्यांनी १९५० साली दक्षिण आफ्रिकेत स्थलांतर केले आणि तेथील जीवन स्वीकारले.
एलॉन मस्क यांना दोन लहान भावंडे आहेत—किंबल आणि टोस्का. अशा विविध सांस्कृतिक पार्श्वभूमी, संघर्षमय अनुभव आणि साहसी विचारांनी घडलेल्या कुटुंबात एलॉन मस्क यांचे बालपण घडले. याच वातावरणाने त्यांच्या विचारसरणीवर आणि पुढील जीवनप्रवासावर खोलवर परिणाम केला.
मस्क कुटुंबाच्या आर्थिक परिस्थितीबाबत वेगवेगळे अनुभव आणि मते समोर येतात. एरॉल मस्क यांच्या मते, त्यांच्या कुटुंबाकडे आलिशान गाड्या, प्रशस्त घर, खासगी विमाने आणि युरोपमधील सहली यांसारख्या सुविधा उपलब्ध होत्या. मात्र, मेये मस्क यांचे अनुभव यापेक्षा काहीसे वेगळे होते. १९७९ मध्ये झालेल्या घटस्फोटाच्या वेळी एरॉल मस्क यांच्या नावावर घरे, नौका, विमाने आणि गाड्या अशी मालमत्ता असल्याचे त्यांनी मान्य केले. तरीही, त्यानंतर स्वतःला अत्यंत मर्यादित उत्पन्नात संघर्ष करत जीवन जगावे लागल्याचे मेये मस्क यांनी सांगितले.
एलॉन मस्क यांनी स्वतः आपल्या बालपणाचे वर्णन मध्यमवर्गीय ते काही काळ उच्च मध्यमवर्गीय आर्थिक परिस्थितीत घडले असे केले आहे. त्यांच्या कुटुंबाकडे अमाप संपत्ती होती, अशा कथा अनेकदा पसरवण्यात आल्या. विशेषतः वर्णभेदाच्या काळातील पाचूच्या खाणीच्या मालकीबाबतच्या अफवा मोठ्या प्रमाणावर ऐकू येत होत्या. मात्र, या सर्व दाव्यांना एलॉन मस्क यांनी ठामपणे नकार दिला आहे. त्यांचे चरित्रकार वॉल्टर आयझॅकसन तसेच विविध तथ्य-पडताळणी अहवालांनीही हे दावे अतिशयोक्त आणि निराधार असल्याचे स्पष्ट केले आहे. अशा कोणत्याही खाणीची मालकी किंवा त्यातून प्रचंड नफा मिळाल्याचा ठोस पुरावा उपलब्ध नाही.
खरे पाहता, एरॉल मस्क यांनी झांबियातून आयात केलेल्या पाचूंच्या मर्यादित व्यापारात संधी साधण्याचा प्रयत्न केला होता. १९८० च्या दशकातील दक्षिण आफ्रिकेतील आर्थिक अडचणींच्या काळात हा व्यवसाय कुटुंबाच्या उत्पन्नाला थोडीफार मदत करणारा ठरला. मात्र, यातून फार मोठा नफा मिळाला नाही आणि अखेरीस हा उपक्रम अपयशी ठरला. अशा चढ-उतारांनी भरलेल्या आर्थिक परिस्थितीतच एलॉन मस्क यांचे बालपण आकार घेत गेले.
एरॉल मस्क आणि मेये मस्क यांची ओळख प्रिटोरिया विद्यापीठात झाली. ओळखीचे रूपांतर प्रेमात झाले आणि १९७० साली त्यांनी विवाह केला. मात्र, हे नाते फार काळ टिकले नाही. १९७९ मध्ये, एलॉन मस्क अवघ्या आठ वर्षांचा असताना, दोघांचा घटस्फोट झाला. पुढील काळात मेये मस्क यांनी या विवाहाचे वर्णन त्रासदायक आणि मानसिक छळाने भरलेले होते, असे केले आहे.
घटस्फोटानंतर काही काळ एलॉन मस्क आणि त्यांचा भाऊ किंबल आईसोबत राहिले. मात्र, साधारण दहा ते सतराव्या वर्षांदरम्यान ते प्रामुख्याने वडील एरॉल मस्क यांच्यासोबत राहू लागले. पुढे आयुष्यात एलॉन मस्क यांनी या निर्णयाबद्दल पश्चात्ताप व्यक्त केला आणि वडिलांचे वर्तन manipulative (कपटपूर्ण व नियंत्रक) असल्याचे सांगितले. कुटुंबातील काही सदस्यांनी एरॉल मस्क यांनी मेये मस्क आणि मुलांवर घरगुती अत्याचार केल्याचे आरोप केले आहेत; मात्र, एरॉल मस्क यांनी हे आरोप नाकारले आहेत.
याशिवाय, एरॉल मस्क यांच्यावर वेगळ्या स्वरूपाचे गंभीर आरोपही झाले. १९९३ पासून काही मुलांशी आणि सावत्र मुलांशी संबंधित लैंगिक अत्याचाराचे आरोप समोर आले. हे आरोप न्यूयॉर्क टाइम्सच्या तपास अहवालात मांडण्यात आले असून, त्यामध्ये कुटुंबीयांचे निवेदन, पोलिस नोंदी, न्यायालयीन कागदपत्रे आणि मुलाखतींचा आधार घेण्यात आला आहे. तथापि, या सर्व आरोपांनाही एरॉल मस्क यांनी स्पष्टपणे नकार दिला आहे.
घटस्फोटानंतरच्या कठीण काळात मेये मस्क यांनी कुटुंबाची जबाबदारी खंबीरपणे सांभाळली. आर्थिक अडचणी असूनही त्यांनी मॉडेलिंग आणि आहारतज्ज्ञ म्हणून काम करून कुटुंबाचा उदरनिर्वाह केला. एलॉन मस्क यांनी अनेकदा आईच्या जिद्दी, कष्टाळूपणा आणि न थकणाऱ्या कार्यशैलीचा आपल्या जीवनावर खोल प्रभाव पडल्याचे सांगितले आहे. पुढे आयुष्यात त्यांनी वडिलांपासून स्वतःला दूर ठेवण्याचा निर्णय घेतला, तर आईला आपल्या आयुष्याचा एक मजबूत आधारस्तंभ मानले.
शिक्षण आणि सुरुवातीचे प्रभाव | Elon Musk Education and Early Influences
एलॉन मस्क यांचे शिक्षण दक्षिण आफ्रिकेत सुरू झाले. त्यांनी प्रथम वॉटरक्लूफ हाऊस प्रिपरेटरी स्कूल आणि ब्रायनस्टन हाय स्कूल येथे शिक्षण घेतले. त्यानंतर त्यांनी प्रिटोरिया बॉईज हाय स्कूलमध्ये प्रवेश घेतला आणि १९८८ साली तेथून पदवीपूर्व शिक्षण पूर्ण केले. कॅनडाला जाण्याची परवानगी मिळेपर्यंत त्यांनी काही काळ, सुमारे पाच महिने, प्रिटोरिया विद्यापीठातही शिक्षण घेतले.
जून १९८९ मध्ये, अवघ्या १७ व्या वर्षी, एलॉन मस्क एकटेच कॅनडाला रवाना झाले. मॉन्ट्रियल येथे पोहोचताना त्यांच्या जवळ केवळ सुमारे २,५०० कॅनेडियन डॉलरचे ट्रॅव्हलर्स चेक, कपड्यांची एक पिशवी आणि पुस्तकांनी भरलेली दुसरी पिशवी एवढेच सामान होते. सुरुवातीला त्यांनी एका युवक वसतिगृहात मुक्काम केला. नंतर त्यांनी बसचे तिकीट काढून संपूर्ण कॅनडाचा प्रवास केला आणि उदरनिर्वाहासाठी विविध तात्पुरत्या नोकऱ्या केल्या.
सस्कॅचवन प्रांतात एका नातेवाइकाच्या गव्हाच्या शेतावर काम करत असताना त्यांनी आपला अठरावा वाढदिवस साजरा केला. त्यानंतर त्यांनी लाकूड गिरणीत बॉयलर साफ करण्याचे काम केले, तसेच झाडे तोडण्याचे कष्टाचे कामही केले. या कठीण अनुभवांनी त्यांना आत्मनिर्भर बनवले.
१९९० साली त्यांनी किंग्स्टन, ऑन्टारियो येथील क्विन्स विद्यापीठात प्रवेश घेतला. दोन वर्षांनंतर शिष्यवृत्ती आणि शैक्षणिक कर्जाच्या आधारे त्यांनी अमेरिकेतील पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठात बदली घेतली. तेथे त्यांनी १९९७ मध्ये भौतिकशास्त्र विषयात कला शाखेची पदवी (Bachelor of Arts) आणि व्हार्टन स्कूलमधून अर्थशास्त्र विषयात विज्ञान शाखेची पदवी (Bachelor of Science) संपादन केली.
१९९५ मध्ये एलॉन मस्क यांची स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाच्या मटेरियल सायन्स या विषयातील पीएच.डी. कार्यक्रमासाठी निवड झाली. मात्र, इंटरनेट क्षेत्रात अफाट संधी असल्याचे ओळखून त्यांनी केवळ दोन दिवसांतच अभ्यासक्रम सोडण्याचा धाडसी निर्णय घेतला. त्यांनी स्वतःच्या शिक्षणाचा सर्व खर्च स्वतः उचलला होता आणि स्टॅनफोर्ड सोडताना त्यांच्या डोक्यावर सुमारे ११०,००० अमेरिकन डॉलरचे शैक्षणिक कर्ज होते.
विद्यापीठात शिक्षण घेत असताना त्यांच्या काटकसरी स्वभावाचेही अनेक किस्से आहेत. व्यावसायिक दुरुस्ती परवडत नसल्यामुळे त्यांनी स्वतःच आपल्या १९७८ मॉडेलच्या BMW कारची दुरुस्ती कबाडखान्यातून आणलेल्या भागांचा वापर करून केली.
बालपण आणि तरुणपणी केलेल्या प्रचंड वाचनाचा एलॉन मस्क यांच्या विचारसरणीवर मोठा प्रभाव पडल्याचे त्यांनी स्वतः सांगितले आहे. आयझॅक अॅसिमोव्ह यांची फाउंडेशन मालिका, जे. आर. आर. टॉल्किन यांचे द लॉर्ड ऑफ द रिंग्स आणि डग्लस अॅडम्स यांचे द हिचहायकर्स गाईड टू द गॅलेक्सी ही विज्ञानकथा पुस्तके त्यांच्या आयुष्यात विशेष प्रभावी ठरली. या साहित्यामुळेच भौतिकशास्त्र, अभियांत्रिकी आणि मानवजातीचे भविष्य बहुग्रहांवर नेण्याची कल्पना त्यांच्या मनात रुजत गेली.
प्रारंभिक उद्योजकीय उपक्रम | Elon Musk Early Entrepreneurial Ventures
Zip2 उद्योजकीय प्रवासाची सुरुवात | Elon Musk Zip2 journey
१९९५ साली कॅलिफोर्नियातील पॅलो आल्टो येथे एलॉन मस्क, त्यांचा भाऊ किंबल मस्क आणि कॅनेडियन गुंतवणूकदार ग्रेग कुरी यांनी मिळून Zip2 या कंपनीची स्थापना केली. सुरुवातीला तिघांनीही आपल्या वैयक्तिक बचतीतून केवळ काही हजार डॉलर गुंतवले. नंतर एका छोट्या ‘एंजेल इन्व्हेस्टमेंट’ फेरीत एलॉन यांच्या वडिलांनी, एरॉल मस्क यांनीही आर्थिक मदत केली.
गुंतवणूकदारांना प्रभावित करण्यासाठी एलॉन मस्क यांनी एक अनोखी युक्ती वापरली. त्यांनी साध्या संगणकाभोवती मोठे प्लास्टिकचे आवरण तयार केले, ज्यामुळे Zip2 अत्यंत शक्तिशाली ‘सुपरकॉम्प्युटर’वर चालत असल्याचा आभास निर्माण झाला. त्या काळात ही कल्पना प्रभावी ठरली.
Zip2 चे उत्पादन त्या वेळच्या इंटरनेटसाठी क्रांतिकारी होते. ही एक ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म होती, जी वृत्तपत्रांसाठी व्यवसाय निर्देशिका, शहर मार्गदर्शक आणि नकाशा सेवा पुरवत होती. लवकरच The New York Times, Chicago Tribune आणि Knight-Ridder यांसारख्या मोठ्या वृत्तपत्र संस्थांशी Zip2 ने करार केले. १९९६ मध्ये कंपनीच्या विस्तारासाठी Mohr Davidow Ventures कडून सुमारे ३० लाख डॉलरचे भांडवल उभे करण्यात आले.
या काळात एलॉन मस्क Zip2 चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) होते आणि कंपनीच्या महत्त्वाच्या सॉफ्टवेअर प्रणाली स्वतः विकसित करण्यात त्यांनी सक्रिय भूमिका बजावली.
फेब्रुवारी १९९९ मध्ये, डॉट-कॉम युगाच्या शिखरावर असताना, Compaq Computer Corporation ने Zip2 ही कंपनी सुमारे ३०७ दशलक्ष डॉलर रोख आणि शेअर्समध्ये विकत घेतली. ही कंपनी Compaq च्या AltaVista विभागात समाविष्ट करण्यात आली. Zip2 मधील सुमारे ७ टक्के हिस्सेदारीमुळे एलॉन मस्क यांना या व्यवहारातून अंदाजे २२ दशलक्ष डॉलर मिळाले. हाच पैसा त्यांच्या पुढील स्वप्नांसाठी बीजभांडवल ठरला.
X.com आणि PayPal प्रवासाची सुरुवात | Elon Musk X.com and PayPal Journey
Zip2 विक्रीतून मिळालेल्या भांडवलाच्या जोरावर, मार्च १९९९ मध्ये एलॉन मस्क यांनी X.com या ऑनलाइन आर्थिक सेवा देणाऱ्या कंपनीची स्थापना केली. इंटरनेटच्या माध्यमातून बँकिंग, पैसे पाठवणे आणि गुंतवणूक सेवा देणे, हा या कंपनीचा मुख्य उद्देश होता.
मार्च २००० मध्ये X.com चे विलीनीकरण Confinity या प्रतिस्पर्धी स्टार्टअपसोबत झाले. ही कंपनी पीटर थील यांनी स्थापन केली होती आणि तिची PayPal ही ‘पीअर-टू-पीअर’ पेमेंट सेवा झपाट्याने लोकप्रिय होत होती. व्यवहाराच्या रचनेनुसार X.com ने Confinity चे अधिग्रहण केले, आणि एलॉन मस्क हे संयुक्त कंपनीचे CEO आणि सर्वात मोठे भागधारक बनले.
सुरुवातीला कंपनीने X.com हेच नाव ठेवले आणि PayPal ची तंत्रज्ञान प्रणाली वापरात आणली. eBay वर PayPal ला मोठ्या प्रमाणावर स्वीकार मिळू लागला. मात्र, कंपनीच्या भविष्यातील धोरणांवरून मतभेद निर्माण झाले आणि सप्टेंबर २००० मध्ये संचालक मंडळाने एलॉन मस्क यांना CEO पदावरून दूर केले.
२००१ मध्ये कंपनीचे नाव बदलून PayPal ठेवण्यात आले आणि लक्ष पूर्णपणे ऑनलाइन पेमेंट सेवांवर केंद्रित करण्यात आले. यामुळे वापरकर्त्यांची संख्या झपाट्याने वाढली. २००२ अखेरीस PayPal कडे सुमारे २३ दशलक्ष सक्रिय खातेधारक होते.
ऑक्टोबर २००२ मध्ये eBay ने PayPal चे सुमारे १.५ अब्ज डॉलरमध्ये अधिग्रहण केले. या व्यवहारातून एलॉन मस्क यांना सुमारे १७६ दशलक्ष डॉलर मिळाले. याच भांडवलाचा वापर त्यांनी पुढे SpaceX ची स्थापना करण्यासाठी आणि Tesla मध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी केला.
विशेष म्हणजे, २०१७ साली एलॉन मस्क यांनी PayPal कडून पुन्हा एकदा X.com हे डोमेन नाव विकत घेतले—जणू आपल्या उद्योजकीय प्रवासाच्या सुरुवातीची एक आठवणच त्यांनी परत मिळवली.
SpaceX : अवकाश स्वप्नांची धाडसी झेप | Elon Musk SpaceX Journey
६ मे २००२ रोजी एलॉन मस्क यांनी स्पेस एक्सप्लोरेशन टेक्नॉलॉजीज कॉर्पोरेशन, म्हणजेच SpaceX, या कंपनीची स्थापना केली. PayPal विक्रीतून मिळालेल्या रकमेपैकी सुमारे १०० दशलक्ष डॉलर्स त्यांनी या स्वप्नवत प्रकल्पासाठी गुंतवले. सुरुवातीला कंपनीचे मुख्यालय कॅलिफोर्नियातील एल सेगुंडो येथे होते. अवकाशात जाण्याचा खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी करणे आणि भविष्यात मानवाला मंगळावर वसवणे, हे या उपक्रमामागचे दीर्घकालीन ध्येय होते.
खरं तर, स्वस्त दरात रशियन रॉकेट्स विकत घेऊन खासगी मंगळ मोहिम राबवण्याचा एलॉन मस्क यांचा प्रयत्न अपयशी ठरला होता. याच अपयशातून त्यांनी एक धाडसी निर्णय घेतला—स्वतःची रॉकेट्स विकसित करण्याचा. याच निर्णयातून SpaceX ची सुरुवात झाली.
SpaceX चे पहिले उत्पादन होते Falcon 1 हे रॉकेट, जे सुमारे ६७० किलो वजनाचे लहान उपग्रह कक्षेत नेण्यासाठी डिझाइन करण्यात आले होते. मात्र, सुरुवातीचे तीन प्रक्षेपण प्रयत्न तांत्रिक अडचणींमुळे अयशस्वी ठरले. याच काळात २००८ चे जागतिक आर्थिक संकट ओढावले. SpaceX आणि Tesla—दोन्ही कंपन्या दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर पोहोचल्या.
अत्यंत कठीण परिस्थितीतही एलॉन मस्क यांनी हार मानली नाही. PayPal मधून उरलेले जवळपास शेवटचे ४० दशलक्ष डॉलर्स त्यांनी SpaceX मध्ये गुंतवले. हा जुगार यशस्वी ठरला. २८ सप्टेंबर २००८ रोजी Falcon 1 चे चौथे प्रक्षेपण यशस्वी झाले आणि खासगी क्षेत्रातील द्रव-इंधनावर चालणाऱ्या रॉकेटने प्रथमच पृथ्वीच्या कक्षेत प्रवेश केला. त्यानंतर, २३ डिसेंबर २००८ रोजी NASA कडून आंतरराष्ट्रीय अवकाश स्थानकासाठी (ISS) पुरवठा करण्याचा १.६ अब्ज डॉलर्सचा मोठा करार SpaceX ला मिळाला. हा SpaceX च्या इतिहासातील निर्णायक टप्पा ठरला.
पुन्हा वापरता येणाऱ्या रॉकेट्सची सुरुवात | Elon Musk SpaceX Reusable Rockets
सुरुवातीपासूनच SpaceX ने एक वेगळीच दिशा निवडली—रॉकेट्स पुन्हा वापरता येतील अशी रचना करणे. खर्च कमी करण्यासाठी उभ्या पद्धतीने उड्डाण आणि उभ्याच पद्धतीने लँडिंग, ही कल्पना अनेकांना अव्यवहार्य वाटत होती. मात्र, २०१२–२०१३ दरम्यान Grasshopper नावाच्या उप-अवकाशीय चाचण्यांमधून हे शक्य असल्याचे दाखवून देण्यात आले.
२०१३ ते २०१५ या काळात Falcon 9 च्या पहिल्या टप्प्याच्या पुनर्प्राप्तीसाठी अनेक प्रयत्न करण्यात आले. वातावरणात परत येताना निर्माण होणाऱ्या उष्णता, वेग आणि स्थिरतेच्या अडचणी सॉफ्टवेअर व हार्डवेअरमधील सातत्यपूर्ण सुधारणा करून दूर करण्यात आल्या. अखेर, २१ डिसेंबर २०१५ रोजी ORBCOMM-2 मोहिमेनंतर पहिल्यांदाच कक्षीय क्षमतेच्या रॉकेटचा यशस्वी उभा अवतरण (landing) करण्यात आले.
३० मार्च २०१७ रोजी SES-10 मोहिमेद्वारे पुन्हा वापरलेल्या रॉकेटचे पहिले यशस्वी प्रक्षेपण झाले. २०१८ पासून वापरात आलेल्या Block 5 आवृत्तीमुळे एकाच रॉकेटचा अनेक वेळा वापर शक्य झाला. ६ फेब्रुवारी २०१८ रोजी Falcon Heavy चे ऐतिहासिक प्रक्षेपण झाले, ज्यामध्ये दोन्ही साइड बूस्टर्स यशस्वीरित्या परत आणण्यात आले.
२०२५ च्या उत्तरार्धापर्यंत काही Falcon 9 बूस्टर्सने डझनावधी वेळा उड्डाण केले होते. २०१५ नंतर शेकडो प्रक्षेपणांमधून शेकडो यशस्वी पुनर्प्राप्त्या करण्यात आल्या, ज्यामुळे खर्च लक्षणीयरीत्या कमी झाला आणि दरवर्षी १०० हून अधिक प्रक्षेपण शक्य झाली.
Starship : पुढील पिढीचे अवकाशयान | Elon Musk SpaceX Journey
SpaceX चा सर्वात महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प म्हणजे Starship. या यानाच्या विकासात उंच भराऱ्या, कक्षीय चाचण्या आणि टॉवरद्वारे थेट पकडण्याच्या (tower catch) चाचण्या करण्यात आल्या. इंजिन पुन्हा पेटवणे, फ्लॅप्सची स्थिरता यांसारख्या अनेक अडचणींवर सातत्यपूर्ण प्रयोगांद्वारे मात करण्यात आली. जलद चाचण्या, अपयश आणि त्यातून शिकणे—हीच SpaceX ची कार्यपद्धती ठरली.
अभियांत्रिकी दृष्टीकोन आणि एलॉन मस्क यांची भूमिका | Elon Musk Engineering Perspective And Role
औपचारिक एअरोस्पेस शिक्षण नसतानाही एलॉन मस्क यांनी रॉकेट विज्ञानात सखोल ज्ञान मिळवले. त्यांनी “Rocket Propulsion Elements” आणि “Fundamentals of Astrodynamics” यांसारखी पुस्तके अक्षरशः पाठ केली. रॉकेट वैज्ञानिकांना थेट फोन करून सल्ला घेणे, मूलभूत तत्त्वांपासून (first principles) विचार करणे आणि सर्वोत्तम अभियंत्यांना संघात सामील करून घेणे—ही त्यांची पद्धत होती. टॉम म्युलर यांसारख्या प्रख्यात प्रणोदन तज्ज्ञांची निवड त्यांनी स्वतः केली.
अनेक वेळा सुरुवातीच्या अपयशांदरम्यान एलॉन मस्क स्वतः अभियांत्रिकी समस्यांमध्ये उतरले. इंजिनच्या तुटलेल्या भागांवर गोंद लावत रात्र काढणे, चाचण्यांदरम्यान स्फोट होणे, बूट खराब होणे—अशा अनेक कठीण प्रसंगांचा त्यांनी सामना केला.
SpaceX मधील त्यांच्या नेतृत्वाची ओळख म्हणजे मूलभूत तर्कशुद्ध विचार, थेट तांत्रिक सहभाग आणि धाडसी निर्णय. २०१८–२०१९ मध्ये Starship साठी कार्बन फायबरऐवजी स्टेनलेस स्टील वापरण्याचा निर्णय, किंवा रॉकेट पकडण्यासाठी टॉवर यंत्रणा विकसित करण्याची कल्पना—हे सर्व त्यांच्या गणिती विचारातूनच आले. माजी प्रणोदन प्रमुख टॉम म्युलर यांच्या मते, गेल्या दोन दशकांत एलॉन मस्क हे केवळ दूरदृष्टी असलेले नेतेच नव्हे, तर रचना आणि प्रणोदन क्षेत्रातील सखोल योगदान देणारे अभियंता म्हणूनही विकसित झाले.
Starlink : जगभरात ब्रॉडबँडची क्रांती | Elon Musk Starlink Journey
एलॉन मस्क यांच्या नेतृत्वाखाली Starlink हा प्रकल्प जगभरात जलद आणि विश्वासार्ह इंटरनेट सेवा पोहोचवण्याच्या ध्येयाने उभा राहिला. SpaceX ने लहान उपग्रहांचा विशाल बेडा लो अर्थ ऑर्बिट (LEO) मध्ये प्रक्षिप्त केला, ज्यामुळे दुर्गम आणि ग्रामीण भागांमध्ये इंटरनेट पोहोचवणे शक्य झाले.
२०१५ मध्ये Federal Communications Commission (FCC) कडे Starlink साठी सुमारे ४,४२५ उपग्रहांच्या प्रक्षेपणाची माहिती दिली होती. त्यानंतर २०१८ मध्ये Tintin A आणि Tintin B या प्रोटोटाइप उपग्रहांचे यशस्वी प्रक्षेपण झाले. पुढे २३ मे २०१९ रोजी पहिल्या ६० उत्पादन उपग्रहांचे प्रक्षेपण करण्यात आले.
विशेष Falcon 9 मोहिमांमुळे Starlink चा विस्तार वेगाने घडवला गेला. २०२५ च्या उत्तरार्धापर्यंत SpaceX ने १०,००० पेक्षा जास्त उपग्रह प्रक्षिप्त केले, त्यापैकी सुमारे ९,००० अजूनही कक्षेत स्थिर आहेत. या उपग्रहांच्या संख्येमुळे Starlink हा लो अर्थ ऑर्बिटमधील सर्वात मोठा उपग्रह समूह बनला आहे, आणि लो अर्थ ऑर्बिटमधील सक्रिय उपग्रहांचा बहुसंख्य भाग हा याच तत्त्वावर कार्यरत आहे.
एलॉन मस्क यांनी स्पष्ट केले आहे की, SpaceX चे सुमारे ९,००० Starlink उपग्रह कधीही परग्रहातील यानांशी (UFOs) किंवा अज्ञात अवकाशीय घटकांशी टक्कर घेतले नाहीत. जर त्यांना परग्रहवासीयांच्या अस्तित्वाचा अगदीही पुरावा मिळाला असता, तर ते लगेच X (पूर्वी Twitter) वर प्रकाशित करीत असते. त्यांचा असा विश्वास आहे की कक्षीय ऑपरेशन्समधून परग्रहवासीयांचा कोणताही पुरावा सापडलेला नाही. उलट, “धोकादायक परग्रहवासीय सापडले” असे सांगणे हे सैनिकी बजेट वाढवण्याचा सर्वात जलद मार्ग ठरेल, असे ते म्हणतात.
सुमारे ३४०–५५० किलोमीटरच्या कक्षेत हजारो उपग्रह सतत कार्यरत आहेत. हे उपग्रह Ku/Ka बँड्स आणि लेसर लिंक्स वापरतात, ज्यामुळे इंटरनेटचा विलंब (latency) २० मिलीसेकंदांपेक्षा कमी राखला जातो. प्रत्यक्षात, नेटवर्कच्या भारावर आणि प्रदेशानुसार हा विलंब काही मिलीसेकंदांपर्यंत कमी-जास्त होऊ शकतो, तरीही हे जगभरातील इंटरनेट सेवा जलद बनवते.
Starlink प्रकल्पामुळे फक्त इंटरनेट सेवा नव्हे, तर जगभरात तंत्रज्ञानाचा नवसंपर्कही निर्माण झाला आहे, ज्यामुळे दूरस्थ भागातील लोकांना जागतिक नेटवर्कशी जोडणे शक्य झाले आहे.
वैयक्तिक जीवन | Elon Musk Personal Life
आरोग्य, जीवनशैली आणि आवडीनिवडी | Elon Musk Health, Lifestyle And Preferences
एलॉन मस्क यांचे जीवन केवळ तंत्रज्ञान आणि उद्योगच नव्हे, तर वैयक्तिक आव्हाने आणि आवडींनीही भरलेले आहे.
आरोग्याचा प्रवास
साउथ आफ्रिकेत २००० मध्ये केलेल्या सफारीदरम्यान मस्क यांना मलेरिया झाला, ज्यामुळे त्यांना रुग्णालयात उपचार घ्यावे लागले. २०१३ मध्ये त्यांनी जूडो करताना एका सुमो कुस्तीबाजावर टाकला गेलेला throw चुकून आपल्या मानेला दुखापत झाली. ही दुखणारी जखम अनेक शस्त्रक्रियांद्वारे हाताळावी लागली.
२०२१ मध्ये Saturday Night Live च्या प्रसारणादरम्यान त्यांनी स्वतःला Asperger’s syndrome असल्याचे उघड केले. वैद्यकीय देखरेखीखाली, ते कधी-कधी ketamine औषध डिप्रेशनसाठी घेतात आणि त्यांनी त्यांच्या कंपन्या व करारांसाठी आवश्यक ड्रग टेस्ट्स पास केले आहेत. मस्क यांनी Adderall चा अतिरेकी वापर व त्याची व्यसनकारकता सार्वजनिकपणे टीकाटिप्पणी केली, त्याला “मध्यम स्तराचा मेथॅम्पेथामाइन” सारखे म्हटले, जो व्यक्तीच्या अंतर्गत दोषांना वाढवतो, तरी त्यांनी स्वतःच्या ADHD चे निदान कधीच सांगितलेले नाही.
कामाची पद्धत आणि दिनचर्या | Elon Musk Work and Daily Routine
एलॉन मस्क हे अत्यंत तीव्र कार्यशील आहेत, दर आठवड्याला १०० तासांपेक्षा जास्त काम करतात. उत्पादनाच्या अडचणींमध्ये ते कारखान्यात झोप घेत असतात. ते intermittent fasting करत असतात आणि दररोज सहा तास झोप घेण्याचा प्रयत्न करतात.
प्रेम व नातेसंबंध | Elon Musk Relationship
२००० मध्ये त्यांनी जस्टिन विल्सन यांच्याशी लग्न केले; २००८ मध्ये घटस्फोट झाला आणि त्यांना या नात्यातून मुलं झाली.
२०१० मध्ये तलुला रायली शी लग्न झाले, २०१२ मध्ये घटस्फोट; २०१३ मध्ये पुन्हा लग्न, आणि २०१६ मध्ये दुसऱ्या घटस्फोटाने हे नाते संपले.
२०१८ ते २०२२ पर्यंत मस्क यांचा संगीतकार Grimes (क्लेअर बुशेर) यांच्याशी intermittent नाते होते, त्यांच्याशीही त्यांना मुले झाली. नात्याच्या विभाजनानंतर, co-parenting मधील काही वाद सार्वजनिकरित्या X वर दिसून आले, जसे की २०२४ मध्ये कस्टडी विवाद आणि २०२५ मध्ये एका मुलाच्या वैद्यकीय आपत्कालीन परिस्थितीत Grimes चे निवेदन.
२०२२ मध्ये मस्क यांचे नाव अभिनेत्री नताशा बॅसेट सोबत जोडले गेले. मे २०२३ पासून alleged relationship मध्ये अश्ली सेंट क्लेयर यांच्याशी आहेत, त्यांच्याही मुलास जन्म झाला. तसेच Neuralink कार्यकारी शिवोन झिलिस यांच्यासोबतही co-parenting चालू आहे, जरी त्यांचे रोमँटिक नाते अस्पष्ट आहे.
छंद आणि आवडीनिवडी | Elon Musk Hobbies
एलॉन मस्क हे वाचनाचे प्रेमी आहेत. तसेच ते व्हिडिओ गेम्स मध्येही गुंतलेले आहेत. त्यांनी Elden Ring, Quake, Diablo 4 (जागतिक टॉप २० मध्ये पोहोचले; त्यांनी account boosting स्वीकारले), Path of Exile 2 (leaderboard वर उंच स्थान प्राप्त केले; account boosting वापरून) खेळले.
ते एव्हिएशनचे प्रखर चाहते आहेत, त्यांच्याकडे खाजगी पायलट परवाना आहे आणि स्वतःचा जेट ट्रेनर आहे.
एलॉन मस्क पॉप संस्कृतीतही रस घेतात—Death Note, Neon Genesis Evangelion, Ghost in the Shell, Spirited Away, Princess Mononoke, Fullmetal Alchemist, Your Name अशा अॅनिमेसना ते आवडतात. चित्रपटांमध्ये मूळ Star Wars हे त्यांचे सर्वकालीन आवडते आहे.
FAQ
एलॉन मस्कचा जन्म कुठे झाला?
एलॉन मस्कचा जन्म दक्षिण आफ्रिकेतील प्रिटोरिया येथे झाला
एलॉन मस्क किती तास काम करतो
तो साधारणतः आठवड्यातून ८० ते १०० तास काम करतो, विशेषतः महत्त्वाच्या प्रकल्पांदरम्यान.
एलॉन मस्कने वयाच्या १२व्या वर्षी काय विकले?
एलॉन मस्क वयाच्या १२व्या वर्षी “Blastar” नावाचा एक व्हिडिओ गेम तयार केला आणि तो सुमारे ५०० डॉलर्सना विकला. हे त्याचे पहिले व्यावसायिक यश होते.
एलॉन मस्कचा १ तासाचा नियम काय आहे?
एलॉन मस्कचा १ तासाचा नियम म्हणजे तो आपला वेळ ५ मिनिटांच्या भागांमध्ये विभागतो. यामुळे त्याला एका तासात अनेक महत्त्वाची कामे प्रभावीपणे पूर्ण करता येतात. याला Time Blocking Method असेही म्हणतात.
एलॉन मस्क कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) कडे कसे पाहतो?
एलॉन मस्कच्या मते, AI ही मानवजातीसाठी मोठी संधी आहे, पण ती योग्य प्रकारे नियंत्रित केली नाही तर धोका ठरू शकते. त्यामुळे तो AI साठी नियम, सुरक्षितता आणि जबाबदार वापर यावर भर देतो.
READ MORE
1.मोहम्मद सिराज | Mohammed Siraj Information In Marathi